Xuất phát từ yêu cầu của chương trình và từ thực tiễn nhiều năm trực tiếp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học, tôi xin chia sẻ một số kinh nghiệm trong việc xây dựng quy trình và tổ chức các loại hình hoạt động trải nghiệm nhằm góp phần hỗ trợ đồng nghiệp trong quá trình triển khai hiệu quả nội dung giáo dục này.
I. QUY TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
1. Gợi lại kinh nghiệm cũ
Giáo viên giúp học sinh nhớ lại những trải nghiệm, hiểu biết, tình huống quen thuộc có liên quan đến nội dung sắp tham gia. Đây là bước khởi đầu quan trọng để học sinh kết nối kiến thức cũ với hoạt động mới.
2. Tổ chức cho học sinh tham gia trải nghiệm
Học sinh trực tiếp tham gia các hoạt động với sự hướng dẫn, hỗ trợ của giáo viên thông qua các hình thức như trò chơi, thảo luận, sân khấu hóa, dự án nhỏ, tham quan, thực hành…
3. Chia sẻ và suy ngẫm
Sau hoạt động, học sinh được chia sẻ cảm xúc, kết quả, kinh nghiệm; lắng nghe và hỗ trợ lẫn nhau. Giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở để học sinh tự nhìn lại quá trình tham gia của bản thân.
4. Khái quát và vận dụng
Giáo viên cùng học sinh khái quát thành kiến thức, kỹ năng, giá trị mới; từ đó định hướng học sinh vận dụng vào đời sống cá nhân, gia đình và cộng đồng thông qua các cam kết hành động cụ thể.
II. CÁC LOẠI HÌNH HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
1. Sinh hoạt dưới cờ
Được tổ chức với quy mô toàn trường, mỗi tuần một tiết, thông qua các hình thức giao lưu, trình diễn, sân khấu hóa, trò chơi, ngày hội.
Hoạt động được triển khai theo ba giai đoạn: chuẩn bị – tổ chức – cam kết hành động. Sản phẩm của học sinh có thể là nhật ký cảm xúc, hiện vật, kỷ vật, bài viết chia sẻ.
2. Hoạt động giáo dục theo chủ đề
Tổ chức theo tuần với các hình thức phong phú như thảo luận, nghệ thuật, dự án, thí nghiệm. Hoạt động gồm các bước: khởi động - khám phá - mở rộng - tổng kết và cam kết.
Sản phẩm đa dạng: tranh vẽ, bản đồ, phim tư liệu, bài thu hoạch, bộ sưu tập văn hóa dân gian.
3. Sinh hoạt lớp
Được tổ chức linh hoạt thông qua dự án, thực hành, sân khấu hóa. Hoạt động chú trọng vai trò tự quản của học sinh, gắn với sơ kết tuần và định hướng rèn luyện tiếp theo.
4. Câu lạc bộ và hoạt động thực địa
Tổ chức ngoài giờ học, theo nhóm sở thích hoặc tham quan thực tế, hoạt động thiện nguyện. Qua đó, học sinh được mở rộng không gian học tập, gắn nhà trường với đời sống xã hội.
III. MỘT SỐ KINH NGHIỆM RÚT RA
- Thiết kế hoạt động theo chu trình trải nghiệm đầy đủ, chú trọng bước suy ngẫm.
- Xác định rõ phẩm chất, năng lực cần hình thành trong mỗi hoạt động.
- Phát huy vai trò chủ động, tự quản và tiếng nói của học sinh.
- Thực hiện đánh giá bằng nhận xét, sản phẩm, hồ sơ học tập, hướng tới sự tiến bộ.
- Tăng cường phối hợp với gia đình và khai thác nguồn lực cộng đồng địa phương.
IV. KẾT LUẬN
Hoạt động trải nghiệm không phải là hoạt động phụ trợ mà là con đường quan trọng để giáo dục nhân cách, hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh tiểu học. Với sự chuẩn bị chu đáo, linh hoạt và sáng tạo của giáo viên, hoạt động trải nghiệm sẽ trở thành môi trường giáo dục tích cực, góp phần thực hiện thành công mục tiêu của Chương trình GDPT 2018.